Langya virüsü nedir, nasıl bulaşıyor, Çin kökenli yeni bir pandemi ihtimali var mı?

Getty Images Çalışmalar sivri farelerin büyük ihtimalle virüsün doğal deposu olduğunu gösteriyor.

Uluslararası bir bilim insanları takımı, Henipavirüs familyasından yeni bir virüs keşfettiklerini duyurdu. Henipavirüs ailesi daha evvel de beşerler ortasında ölümcül enfeksiyonlara yol açmıştı. Araştırma grubuna nazaran Langya henipavirüsü (LayV), Çin’de 2018-2021 ortasında en az 35 bireye bulaştı.

New England Tıp Mecmuası’nda yayımlanan çalışmaya nazaran, LayV’nin beşerden beşere bulaştığına dair bir işaret yok. Makalede, enfeksiyonun kaynağının büyük ihtimalle hayvanlar, bilhassa de fareler olduğu vurgulandı. Fakat bunun diğer araştırmalarla teyit edilmesi gerektiği de belirtildi.

Çin’de tespit edilen 35 Langya hadisesinin 26’sı ayrıntılı bir biçimde incelendi. Tüm hastalarda ateş olduğu ve kimi hadiselerde halsizlik (% 54), öksürük (% 50), başağrısı (% 35) ve kusma (% 35) görüldüğü belirtildi. Uzmanlar ayrıyeten karaciğer (hastaların % 35’inde) ve böbrek (% 8) işlevlerinde kimi anormalliklere rastladı. Rastgele bir mevte dair data ise yok.

BBC’nin görüştüğü uzmanlar, yeni bir virüs keşfinin pandemi manasına gelmediğini lakin Henipavirüs ailesinden bir virüsün ortaya çıkmasının, bu kümedeki öteki patojenlerin daha evvel Asya ve Okyanusya’da önemli salgınlara yol açması nedeniyle telaş verici olduğunu söylüyor.

YAYGIN GÖRÜLEN BİR YER YOK

Bu salgınlara Hendra henipavirüs (HeV) ve Nipa henipavirüs (Niv) ismi verilen LayV’nin “kuzenleri” yol açmıştı. Hendra enfeksiyonları ender görülüyor lakin ABD Hastalık Denetim Merkezine (CDC) nazaran vefat oranları % 57. 1998-2018 ortasında bildirilen Nipah salgınlarında ise vefat oranları % 40 ila 70 oldu. Her iki virüs de teneffüs ve nörolojik problemlere yol açıyor.

Nipah virüsünde bilinen en önemli salgın 2018’de Hindistan’da görülmüş ve 19 teyitli hadisenin 17’si hayatını kaybetmişti.

Getty Images Virüs, Çin’de ateş şikayetiyle hastaneye gidenlerde tespit edildi.

Farklı metodolojiler, ülkeler tarafından sağlanan bilgilerin farklılıkları, bu dataları Covid-19’daki mevt oranlarıyla karşılaştırmayı zorlaştırıyor.

Ancak Hendra ve Nipah virüslerindeki mevt oranlarının, koronavirüs pandemisinden kıymetli ölçüde yüksek olduğunu söylemek mümkün.

Sao Paulo Üniversitesi’ndeki Yeni Görülen Virüsler Araştırma Laboratuarı’ndan Profesör Jansen de Araujo, yeni virüsü tespit eden uzmanların hadiseleri uzun müddet izlemesiyle, şimdilik Langya virüsünün bulunmasının katiyen yeni bir pandemiye işaret etmediğini vurguladı.

Profesör ayrıyeten, “Gözlemlenen durum, koronavirüste olduğu üzere virüsün çok fazla görüldüğü bir alana işaret etmiyor” dedi.

İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nden Viroloji Profesörü Ian Jones da, Langya’nın şu ana kadar faal bir biçimde beşerden beşere bulaşma kapasitesi göstermediğini belirtti.

‘NET BİR MUTASYON İŞARETİ YOK’

Jones ayrıyeten “Daha da kıymetlisi ne Hendra ne de Nipah virüsleri hiç pandemiye dönüşme işareti göstermedi. Daha bulaşıcı bir forma yanlışsız mutasyona uğradığına dair net bir işaret yok.

Fakat yeniden de, her iki uzman da Langya virüsünde yeni olayları gözlemlemenin gerekli olduğuna inanıyor.

Getty Images

Langya virüsünü bulan takım, tüm hastaların Çin’in Şandong ve Henan bölgelerinde yaşadığını söyledi. Hastalar birbirleriyle hiç yakın temasa girmedi ve misal yerlerden geçtiklerine dair bir işaret de yok. Araştırmacılar, dokuz hasta ve akrabaları ortasındaki temasları da izledi ve beşerden beşere bulaşmayı kanıtlayacak bir durumla karşılaşmadı.

Hastaların yarısından birden fazla çiftçiydi ve bu da virüsün hayvanlarla temas sonucu kapıldığına işaret ediyor.

Uzmanlar evcil ve küçük yabanî hayvanlarda Langya’nın genetik izlerini aradıklarında, sivri farelerinin % 25’inde virüsün izlerini buldu. Uzmanlar bu hayvanların virüsün “doğal depoları” olabileceğini söylüyor.

MEYVE YARASALARI

Langya’nın “kuzenleri” Hendra ve Nipah’ın doğal deposunun yarasalar olduğu biliniyor. CDC’ye nazaran Hendra virüsünün beşerden beşere bulaştığı bir hadise yok. Virüs insanlara enfekte atların beden sıvıları, dokuları ve dışkısıyla bulaştı.

Diğer yandan CDC Nipah virüsünün yarasalar üzere enfekte hayvanlarla temas ya da enfekte bir beşerle yakın temasla bulaştığını söylüyor.

Brezilya’daki Londrina Devlet Üniversitesi’nden virolog Dr. Michele Lunardi, 2021’de henipavirüslerle ilgili bir çalışma yaptı. Çalışmada Hendra ve Nipan enfeksiyonlarının bilinen bir tedavisi olmadığını ve “Nipah virüsünün yıkıcı bir pandemiye yol açma riski bulunduğunu” söylemişlerdi.

Getty Images Meyve yarasaları, Henipavirüs ailesini taşıdığı bilinen hayvanlardan.

Ancak Prof. Jones ise panik yapmak için bir neden olmadığı görüşünde.

Jones, “Bence Nipah’ın pandemiye yol açma riski yüksek değil. Virüs insanlara anlaşılabilir bir risk oluşturuyor. Fakat hala örneğin bir aşıyla değil de, eğitimle önlenebilir” dedi.

Viroloji uzmanı ayrıyeten Nipah virüsünün insanın hudut sisteminde daha yeterli kendini kopyaladığını ve bunun da, örneğin teneffüs sisteminde çoğalan koronavirüse kıyasla beşerden beşere bulaşma ihtimalini azalttığını vurguladı.

Prof Jones şöyle devam etti;

“Önemli olan her yeni virüs keşfedildiğinde paniğe kapılmamak. Bilim insanları sürekli yeni virüsler arıyor ve Covid-19’dan sonra bu daha da ağırlaştı. Dışarıda birçok makus virüs var ancak bu onlarla temas edeceğimiz manasına gelmiyor.”